w israelu mieszka dzisiaj 189 500 ocalalych, z tego 77% powyzej 80 lat...
dzien pamieci zaglady i bohaterstwa w tym roku bedzie zupelnie, zupelnie inny, niz zawsze...
wszystkie ceremonie, w ktorych normalnie brala udzial publicznosc, zaproszeni goscie, a przede wszystkim ocalali, zostaly anulowane i to co bedzie pokazane w tv zostalo nagrane juz wczesniej...
dzisiaj o godzinie 20:00 nastapi otwarcie ceremonii dnia zaglady w yad vashem, co zostalo nagrane z gory...
jutro:
10:00 – 2-minutowa syrena...
10:02 – uroczystosc zlozenia wiencow pod pomnikiem bohaterow powstania w getcie warszawski w yad vashem, bez udzialu publicznosci...
11:00 – uroczystosc 'kazdy czlowiek ma imie': odczytywanie nazwisk ofiar shoah w knesset...
16:30 – wirtualna ceremonia w kibucu lohamey ha-getaot (kibuc bojownikow gett)...
17:30 – wiec organizacji mlodziezowych na kanalach ministerstwa edukacji, nagrany z gory i przy pomocy zoom...
ceremonia 'kazdy czlowiek ma imie' w knesset byla sfilmowana w knesset i poza nim w ciagu trzech dni, w obecnosci nie wiecej niz 10 osob w kazdej filmowanej chwili...
ceremonia 'kazdy czlowiek ma imie' w yad vashem, ktora co roku odbywa sie jednoczesnie z ta sama ceremonia w knesset, zostala w tym roku odwolana...
rowniez projekt 'pamiec w salonie', spotkania w prywatnych domach miedzy mlodzieza lub czlonkami spolecznosci z ocalalym opowiadajacym jego przezycia, odbedzie sie w tym roku wirtualnie za pomoca zoom...
(https://www.tel-aviv.gov.il/digitelimages/4f2c9efba736436cb22f30206b03edcc.jpg)
wezwano publicznosc do wyjscia na balkony podczas syreny i zaspiewania hymnu narodowego w solidarnosciami z ocalalymi, ktorzy w okresie izolacji sa bardziej samotni niz zawsze: 'pamietamy z bliska, obejmujemy z daleka'...
ceremonia azkary w ohel izkor w yad vashem zostala anulowana...
fot. Mrbrefast
(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/db/Eternal_Flame_and_Concentration_Camp_Victims_Memorial.jpg)
organizacja tzohar ortodoksyjnych rabinow ze skrzydla religijnego syjonizmu, wzywa wszystkich obywateli israela do odbycia ceremonii ku pamieci ofiar shoah w ich salonach: zapalenia 6 swiec dla 6 milionow zamordowanych zydow, odmowienie modlitwy al maale rahamim (modlitwa za dusze zmarlego) i odczytanie nizkor abby kovnera... rabin david stav, przewodniczacy tzohar: 'upamietnienie shoah to najwyzszy moralny obowiazek. wraz z uplywem lat ocaleni z shoah, ktorzy sa ostatnim swiadectwem tego, co sie dzialo na tej samej planecie, odchodza i znikaja. musimy zrobic wszystko, zeby upamietnienie shoah odbylo sie w kazdym domu, w kazdej rodzinie i stad nasza inicjatywa zapalenia szesciu swiec i odczytania dwoch fragmentow odzwierciedlajacyh podstawowe przeslanie tej pamieci. w tym roku, z powodu epidemii corony, nie odbeda sie zadne uroczystosci panstwowe w obecnosci tlumow i to jest miejsce dla rozpoczecia ceremonii w domach'...
el maaleh rahamim, shai abramson, glowny kantor cahalu...
https://www.youtube.com/watch?v=IpvZ2IvUf0w
abba kovner 1918 -1987, poeta hebrajski, pisarz, przywodca partyzantow i bojownikow getta w wilnie... jeden z przywodcow organizacji ha-nokmim (msciciele), do ktorej nalezeli partyzanci, czlonkowie brygady zydowskiej, ocaleni i ktora miala na celu zemste na nazistach w ostatnim etapie wojny i po jej zakonczeniu, oficer kultury w brygadzie givati ...
abba kovner jako swiadek na procesie eichmanna...
(https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Abba_Kovner_at_Eichmann_trial1961.jpg/400px-Abba_Kovner_at_Eichmann_trial1961.jpg)
nizkor – bedziemy pamietac...
bedziemy pamietac naszych braci i nasze siostry, domy w miescie i domy na wsi
ulice miasta, wrzace jak rzeki
i ta samotna gospode dla mnie, goscia
tego starca z wyryta twarza
i ta matke w swetrze
i dziewczyne z warkoczami
i dzieci
i tysiace spolecznosci israela z ich rodzinami
czlowieka
i cala spolecznosc zydow
przeznaczona do masakry na europejskiej ziemi
z rak nazistow.
i tego czlowieka, ktory nagle krzyknal i z tym krzykiem umarl.
i ta kobiete przytulajaca do serca jej dziecko i jej opadle ramiona.
i to niemowle szukajace palcami sutke matki i ta jest niebieska i zimna.
i te nogi
te nogi szukajace schronienia i nie bylo juz ucieczki.
i tych zaciskajacych dlonie w piesci
piesci trzymajace zelazo
zelazo, ktore stalo sie bronia wizji, rozpaczy i buntu
i tych z zagorzalym sercem
i tych z otwartymi oczami
i tych, ktorzy poswiecili siebie i ich za krotkie rece zeby ratowac
bedziemy pamietac ten dzien.
ten dzien w poludnie.
slonce, ktore wzeszlo na stos krwi
i niebo, stojace wysoko i milczaco
bedziemy pamietac kopce popiolu pod kwitnacymi ogrodami
pamietac bedzie zywy jego zmarlego
bo tutaj oni stoja naprzeciw nam
tutaj oczy patrza wokol, wokol
wiec nie milczmy, nie milczmy
niech nasze zycie bedzie warte ich pamieci.
uczniowie przed domem starcow dla ocalalych w ashdodzie...
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/20/9918889/99188820991599640360no.jpg)
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/20/9918885/991888101001599640360no.jpg)
przygotowane zestawy, ktore rozda mlodziez ocalalym w givatayim...
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/20/9919098/9919093099840640360no.jpg)
tel aviv...
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/20/9919094/991909101001186640360no.jpg)
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/20/9919975/99199640991590640360no.jpg)
https://www.youtube.com/watch?v=fd7ZZQTeqi4
te wstrzasajace slowa napisal yair engel, urodzony 14. 7. 1977 roku w kibucu ramat rachel kolo jerozolimy... po jego wizycie w auschwitz w ramach delegacji szkolnej do polski, w wieku lat 16, napisal wiersz '6 milionow braci'... yair sluzyl w hel ha-yam w elitarnej jednostce shayetet 13 i zginal w wieku lat 20 razem z jego przyjacielem w wypadku podczas cwiczen... pozostawil po sobie rodzicow, trzy siostry i brata..
dziadek yaira, shraga engel, przezyl auschwitz...
kilka lat po smierci yaira moshe yosef napisal melodie to tego wiersza... spiewa ta piesn david da'or...
shisha milion achim – 6 milionow braci...
patrza na nas z gory, szesc milionow braci
patrza na nas z gory i placza albo sie smieja
a my tutaj na dole wogole nie rozumiemy
siedzimy na innej planecie, placzacy i zazenowani
jak moze czlowiek wstac rano, jakoby zwyczajny czlowiek
odciac zycie, zerwac marzenia, wymazac wczorajszy swiat
jak moze po prostu czlowiek stworzony z ziemi
przyniesc na nia pustke, zniszczyc jej swiat
tego nigdy nie zrozumiem.
i myslec, ze wszystko bylo tak szybkie i systematyczne
doprowadza mnie do szalu.
a tu kolejna grupa ludzi tak dobrych, tak niewinnych
prowadzonych do ich konca
swiaty sa wymazywane miedzy czterema scianami
i teraz juz pozno, ludzie, juz bardzo pozno.
pozostaly tylko wspomnienia, pozostaly tylko wspomnienia.
i nawet jesli sprobujemy i pomyslimy bardzo dlugo
nie zrozumiemy nigdy, jak tamci ludzi pozwalaja sobie
zamienic szesc milionow ludzi na szesc milionow imion.
tego nigdy nie zrozumiem.
i myslec, ze wszystko bylo tak szybkie i systematyczne
doprowadza mnie do szalu.
i mimo wszystko trzeba kontynuowac zyc
i byc silnym, bo na gorze patrza na nas
placza lub smieja sie i tak nam ufaja
i tak nam ufaja, szesc milionow braci.
nigdy tego nie zrozumiem.
i myslec, ze wszystko bylo tak szybkie i systematyczne
doprowadza mnie do szalu.
https://www.youtube.com/watch?v=0gFGYqbszH4
to bedzie historyczne zdjecie... yad vashem w wieczor yom ha-shoah 2020...
(https://images.maariv.co.il/image/upload/f_auto,fl_lossy/t_MD_MainArticleFaceDetect/570945)
2-minutowa syrena...
wiersz abramka koplowicza, wywiezionego z lodzkiego getta i zamordowanego w auschwitz 'wicher' zostal przetlumaczony przez sare lawson i malgorzate koraszewska na jezyk angielski i amerykanski kompozytor stanley m. hoffman napisal do niego muzyke... abramek mial 14 lat...
Zajęczał, zamruczał,
Zawył, zahuczał
Straszliwym głosem: Hu, hu!
Przez łąki, wyżyny,
Przełęcze, doliny
Popędził dalej co tchu.
Tu zajrzał pod strzechę,
Zadmuchał jak miechem
Jaskółka zziajana
Skryła się w stóg siana
I strachy powiada o świecie.
Zerknęła na myszy,
[...] nie słyszy
[...] o wichrze i szkodzie.
[...]
[...]
[...]
A wicher straszliwy,
Wyjący, złośliwy,
Straszacy dzieci i starce;
Wyjący, złośliwy
Wpadł z piskiem na niwy
I dalej uprawia swe harce.
Pogiąwszy drzew kiście,
Strąciwszy z nich liście,
Je porwał ze sobą w dal
Gdzie tylko przechodził,
Napsocił, naszkodził.
Zostawia za sobą nienawiść i żal.
Szeptają jeżyny
Sosny, kaliny,
Szeptają ze sobą trwożliwie.
Szeptają wraz z nimi
Stworzenia tej ziemi
O wichrze, co hula na niwie.
On pędzi tymczasem
Ku chacie pod lasem
I zawył nad nią co tchu.
W niej dzieci gromadka,
Garnie się do dziadka,
Bojąc się ułozyć do snu
A wiatr wiercipięta
Urządza dziś święta,
Hulając to tam, a to tu.
Przez łąki, wyżyny,
Przełęcze, doliny
Popędził dalej co tchu.
https://www.youtube.com/watch?v=QyH5hZtMw0A
oddaja czesc ofiarom zaglady...
jerozolima...
(https://images.maariv.co.il/image/upload/f_auto,fl_lossy/t_MD_MainArticleFaceDetect/570990)
(https://images.maariv.co.il/image/upload/f_auto,fl_lossy/t_ArticleControlTransformaionFaceDetect/570997)
(https://img.wcdn.co.il/f_auto,w_700,t_18/3/0/0/7/3007180-46.jpg)
petah tikva...
(https://images.maariv.co.il/image/upload/f_auto,fl_lossy/t_ArticleControlTransformaionFaceDetect/570984)
tel aviv...
(https://images.maariv.co.il/image/upload/f_auto,fl_lossy/t_ArticleControlTransformaionFaceDetect/570995)
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/21/9921149/9921147099287640360no.jpg)
prezydent rivlin na balkonie...
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/21/9921237/99212230100791640360no.jpg)
major sigalit matuzi salutuje ocalalej w eilacie trzymajac znak 'pamietamy z bliska, obejmujemy z daleka'...
fot.yehuda ben yitach...
(https://www.israelhayom.co.il/sites/default/files/styles/wysiwyg/public/WhatsApp%20Image%202020-04-21%20at%2010.02.31.jpeg)
skrzyzowanie beit lid...
(https://img.wcdn.co.il/f_auto,w_700,t_18/3/0/0/7/3007171-46.jpeg)
netanyahu podczas ceremonii 'kazdy czlowiek ma imie' w knesset...
(https://www.0404.co.il/wp-content/uploads/2019/05/WhatsApp-Image-2019-05-02-at-13.06.09.jpeg)
szef sztabu generalnego kochavi na ceremonii yom ha-shoah w domu starcow, mieszkancy patrzyli z balkonow...
(https://www.0404.co.il/wp-content/uploads/2020/04/2ad9ea49-47e6-457e-b679-522e33430bef.jpg)
w szpitalu schneider w petah tikvie...
(https://besttv232-ynet-images1-prod.cdn.it.best-tv.com/PicServer5/2020/04/21/9921299/99212950990100640360no.jpg)
mialam w moim zyciu tzw okres wiedenski: po wyjezdzie z polski w 1967 roku do emigracji do israela w 1974 roku mieszkalam we wiedniu... piekny, ale bardzo biedny kraj... mierze bogactwo jakiegos panstwa wg stosunkow miedzyludzkich panujacych w danym kraju, wiec austria jest krajem biednym, bo po 7 latach zycia tam zostawilam tylko jedna przyjaciolke... w israelu po tygodniu, nawet bez znajomosci jezyka, ma sie duzo wiecej niz jednego przyjaciela...
za kazdym razem jak bylam w europie, w wiedniu, spotykalam sie z brigitte... kiedy bylam tam ostatnim razem, jakies 10 lat temu, brigitte dala mi jakas strasznie stara ksiazke, ktora znalazla w mieszkaniu jej tesciowej po jej smierci i powiedziala, ze to powinno byc u mnie... otworzylam ja i zrozumialam, ze to sidur, zydowski modlitewnik z dziennymi modlitwami... na wewnetrznych okladkach masa imion i nazwisk, ktorych nie moglam odcyfrowac, oprocz pojedynczych slow...
brigitte nie znala dokladnie historii tego sidur, ale wiedziala, ze podczas wojny jej tesciowa miala we wiedniu sklep z nabialem i w latach 1940-1943 czesto przed zamknieciem sklepu przychodzila do niej zydowka po troche mleka i jajek, po troche sera lub margaryny dla jej dzieci... kiedy skonczyly sie jej pieniadze, tesciowa brigitte, josefine reinwart, kontynuowala dawac jej troche tych produktow mlecznych dla jej dzieci... pewnego dnia ta zydowka, ktorej imienia nikt nie zna dzisiaj, przyniosla josefine sidur, wg brigitte jako zaplate, bo wg niej ten siddur byl bardzo cenny dla tej zydowki. 'swietosc swietosci' jak powiedziala moja przyjaciolka... ja przypuszczam, ze to nie byla forma zaplaty, bo co josefine mogla zrobic z takim sidurem, nie bedac zydowka i nie znajac jezyka? przypuszczam, ze ta zydowka wiedziala juz o eksterminacji zydow i chciala uratowac ten sidur, proszac o jego przechowanie...
josefine reinwart zmarla w roku 2009... ta zydowka nigdy nie wrocila po jej sidur, ale josefine nigdy go nie wyrzucila, przechowywala i czekala na odbior...
brigitte oddala ten sidur do zbadania w wiedenskim dorotheum, jednego z najstarszych domow aukcyjnych na swiecie i okazalo sie, ze ten sidur byl wydany przez drukarnie antona schmida w roku 1799 i ze tylko dwie biblioteki na swiecie maja ten sidur...
przypuszczam, ze te nazwiska zapisane recznie na wewnetrznych okladkach to nazwiska urodzonych i zmarlych w tej rodzinie...
trzymalam ten niebywaly sidur w domu przez te wszystkie lata, ale w koncu ostatniego roku przekazalam go w imieniu brigitte i jej meza do yad vashem, bo tam miejsce tego siduru...
(https://i.imgur.com/n6Y4CA2.jpg)
(https://i.imgur.com/64dXOgo.jpg)
(https://i.imgur.com/QSTqiba.jpg)
powoli konczy sie ten jedyny w swoim rodzaju yom ha-shoah...
ha-giben ha-kadosh – swiety garbus...
slowa rabin shlomo carlebach... muzyka aharon razel, ktory ja tez spiewa,,,
kilka lat temu na ulicy hayarkon w tel avivie
widzialem starego zyda sprzatajacego ulice
jego twarz byla piekna, ale cialo calkowicie zlamane
boska dusza pokrywala jego twarz
podszedlem do niego i powiedzialem mu 'shalom aleichem'
odpowiedzial mi z polskim akcentem 'aleichem shalom'
zapytalem sie go w yiddish: 'mejn zise yid', moj drogi zydzie,
'powiedz mi, skad jestes?'
'z piasecznej', odpowiedzial. to byla bomba w moim sercu.
po raz pierwszy spotkalem ocalalego stamtad.
'czy widziales kiedys rabina kalonymusa kalmana?' zapytalem.
odpowiedzial: 'oczywiscie! u niego uczylem sie przez cale dziecinstwo.
w wieku 11 lat przybylem do auschwitz. mysleli, ze mam 17 lat.
zostalem wyslany do obozu pracy.
nie mam nikogo, jestem sam na swiecie', kontynuowal zamiatanie ulicy.
'kinderlach, tajre zise kinderlach' jeszcze z ognia mowil glos
'najwieksza rzecza na swiecie to zrobic cos dobrego komus innemu!'
powiedzialem mu: 'moj przyjacielu, jestem chasydem rabina kalmana
moze zgodzisz sie powiedziec mi cos w jego imieniu'.
spojrzal sie na mnie i powiedzial: 'czy ty naprawde myslisz,
ze po obozach jeszcze cos pamietamy? i jak moge ci opisac shabbat?
tanczylismy wokol rabina, wszystkie dzieci.
ale pamietam jedna rzecz, ktora nam powtarzal ciagle od nowa
i nie zapomne tego przez cale zycie: 'kinderlach, tajre zise kinderlach'
z ognia szepcze do mnie i mowi: 'najwieksza rzecza na swiecie
to zrobic cos dobrego komus innemu!'
'w obozie, kiedy zrozumialem, ze cala moja rodzina odeszla,
wstalem w nocy i chcialem polozyc kres mojemu zyciu. i wtedy
uslyszalem glos rabina w moich uszach: 'kinderlach, pamietajcie
zrobic cos dobrego komus innemu'.
'ty wiesz, ile dobrych rzeczy mozna zrobic w nocy w auschwitz?
wokol ciebie na podlodze zlamani ludzie. cala noc siedzialem,
sluchalem, dodawalem otuchy, pocieszalem – pozostalem przy zyciu.'
'kinderlach, tajre zise kinderlach' z ognia szepcze do mnie i mowi:
'najwieksza rzecza na swiecie to zrobic cos dobrego komus innemu!'
'nawet dzisiaj czasami nie znajduje sensu w moim zyciu
wchodze do morza, ale znow jego glos w moim uchu:
'najwieksza rzecza....' ty wiesz ile dobra mozna zrobic na ulicach tel avivu?'
'kinderlach, tajre zise kinderlach' z ognia glos jeszcze mowi,
'najwieksza rzecza na swiecie to zrobic cos dobrego komus innemu!'
https://www.youtube.com/watch?v=tTkCn9ItWhc
yinon magal, dziennikarz:
'koncowy wynik
dobrze nam
mamy szczescie byc pokoleniem
ktore ma panstwo
i ktore ma armie
i ktore ma bombe
i ktore ma sile
i ktore ma szacunek
i ktore ma dume
i ktore ma wiare
i ktore ma nadzieje'...